Marijke Hilhorst (1999): De vader, de moeder & de tijd. Familiekroniek.

 

Marijke Hilhorst (1952) is opgegroeid in een gezin van acht kinderen, waarvan één kind op jonge leeftijd is overleden. Zij beschrijft het proces van dementie bij haar moeder, en later ook bij haar vader. En voorts allerlei gebeurtenissen, anekdotes, herinneringen, en observaties in het gezin waar zij opgroeide, waar de nadruk ligt op hoe haar vader en moeder handelden in het opvoeden van hun kroost. Merkwaardig is dat zij spreekt over haar ouders in derde persoon enkelvoud. Dus niet 'mijn vader' of 'onze moeder', maar de vader en de moeder. Dat schept afstand tussen de auteur en de personen waarover zij schrijft. Bovendien spreekt zij haar vader en moeder aan met 'u'. Ook dat schept sociale afstand. Terwijl haar ouders toch van eenvoudige komaf zijn: haar vader werkte als een soort manusje van alles in een ziekenhuis en moeder was een eenvoudige huisvrouw. Zoals dat in de meeste gezinnen was in de jaren vijftig, zestig en zeventig van de vorige eeuw. In het Brabantse arbeidersmilieu waar ikzelf ben opgegroeid, en voor zover ik weet in veel vergelijkbare gewone gezinnen, spraken we elkaar aan met 'ge' of  'gij'. Alleen kinderen van 'deftige ouders' spraken hun ouders aan met 'u'. 

Het boek bestaat een vele korte verhalen (ruim 80), die voor velen ook herkenbaar zullen zijn. Het grote gezin, het rooms-katholieke milieu, de zorgende moeder, de patriarchale vader. Kortom: zoals het leven was in de gezinnen van de 2e helft van de 20e eeuw.

Hugo Hoes (2012): Fijne familie. Verhalen uit een groot gezin.

 

De schrijver Hugo Hoes is de jongste uit een gezin van acht kinderen. Vader Jacques, van beroep leraar, en moeder Riet hebben er hun handen vol aan. Hoewel vader Jacques, waar mogelijk, zich aan zijn opvoedingstaak weet te onttrekken. Het boek bevat de herinneringen aan zijn jeugd en het opgroeien in een groot gezin. De verhalen worden met ironie verteld, en veelal is de rol van vader onderwerp van een zachte humor. Allerlei onderwerpen komen aan bod die herkenbaar zijn voor het leven in jaren 60 en 70 van de vorige eeuw. De kermis, Sinterklaas feest, Kerstmis, op bezoek bij oma, carnavalsoptocht, op campagne met vader voor de gemeenteraadsverkiezing, monopoly spelen en geruzie daarover, kamperen op vakantie, trimmen, naar het dierenpark, de hond, kattenkwaad uithalen met de automatiek. 

" 'Voilà, la Belgique,' zegt vader, die ook Frans gaf. In werkelijkheid zijn we in Halle op camping de Kappenbulten. Urenlang werden we rondgereden in de Achterhoek om ons het idee van een verre vakantie te geven. Veertig jaar later berekent de routeplanner de afstand tussen huis en camping op exact 13,6 kilometer".

Een vermakelijk boek met vele anekdotes.

Lieve Joris (2018): Terug naar Neerpelt.

De Belgische Lieve Joris beschrijft in dit boek haar familiegeschiedenis in het dorp waar ze is geboren, het Belgische dorp Neerpelt, dat in 2019 is gefuseerd met het dorp Overpelt tot de nieuwe gemeente Pelt. Deze dorpen liggen ten zuiden van en grenzen aan de Nederlandse gemeente Valkenswaard. Zij beschrijft ook haar eigen ontwikkeling: als meisje uit een groot gezin, de relatie met haar oma bij wie zij kan schuilen en ontsnappen aan de drukte en de problemen van een groot gezin. In die zin is dit boek ook autobiografisch. Maar de hoofdmoot van haar verhaal is de ontsporing van haar oudste broer Fonny, die een ongeregeld leven leidt, verslaafd is aan alcohol en drugs. Door haar vader wordt zijn verslaving 'goedgepraat'; het woord drugs of verslaving mag thuis zelfs niet gebruikt worden.

Haar verhaal geeft een goed beeld van de wijze waarop een verslaafde in een gezin het leven kan ontwrichten. Door zijn levenswijze komt hij geregeld op straat te staan en keert terug in het ouderlijk huis. Het gezin wordt dan geconfronteerd met zijn verwaarlozing en het verslaafdengedrag van hun zoon en broer. De andere kinderen gaan, zodra zij daarvoor de leeftijd hebben, hun eigen leven vormgeven en leiden. Wat dan weer leidt tot verwijten van vader dat niemand zich iets aantrekt van de hun broer Fonny. Logisch dat hij dan een enkele keer teveel pils drinkt. Op die wijze tracht vader uit onmacht hen een schuldgevoel aan te praten. Maar die 'enkele keer' komt bijna dagelijks voor.

Het verhaal geeft ook een goed beeld van de tijdsgeest van de jaren 70 en volgende van de vorige eeuw zonder dat zij zich "op een zijspoor laat brengen door sentimentaliteit of bravoure", zoals op de flap van het boek staat geschreven.

Vic De Donder (1990): Zou men armoe lijden? Een eeuw kroostrijke gezinnen in Vlaanderen.

 

De Proloog van het boek begint als volgt: 'Vlaanderen,' schreef reporter Jef Crick in De Standaard van 2 mei 1923, 'blijft het gezegend oord der kroostrijke gezinnen. Het woord van den Heer: "Gaat en vermenigvuldigt", vindt hier immer echo, en daarom schijnt het licht zo goudblond en wonnig op onze vele velden.'

De titel van het boek geeft goed weer hoe het leven was in vroeger dagen en in de grote gezinnen. Er werd armoe geleden. Het leven was hard werken voor de beide ouders. en in zekere zin was het opgroeien in een groot gezin ook hard. Ieder moest zijn plek in de hiërarchie van het gezin bevechten. En dat ging er niet altijd zachtzinnig aan toe. Het volgend schietgebedje geeft een illustratie daarvan:

Ik vouw mijn handjes samen
Ik doe mijn oogjes dicht
En bid dat na het amen
Mijn gehaktbal er nog ligt.

De volgende onderwerpen komen aan bod in dit boek:

- Bevallingen vinden meestal thuis plaats;

- Er kan er altijd eentje bij;

- In Vlaanderen bestond een 'Bond van Kroostrijke Gezinnen';

- Het dode kindje: in het trouwboekje van mijn opa en oma staan de geboorten van de ... kinderen, waarvan er drie op jonge leeftijd zij gestorven;

- De rol van Vader en Moeder;

- De opvoeding (meestal voor Moeder);

- Kinderen helpen mee: de zonen op het land, de meisjes in het huishouden;

- Als de kinderen het ouderlijk huis verlaten: het lege-nestsyndroom.

Gerarda Mak (2005): Alleen met velen. Het verhaal van mijn moeder.

Mijn vrouw An en ik komen beiden uit een groot gezin, respectievelijk uit een gezin met tien en negen kinderen. Dat ging zo in veel gezinnen na de oorlog in het overwegend katholieke zuiden van ons land. De kerk was daar niet tegen. 

De schrijfster Gerarda Mak komt uit een gezin van elf kinderen. Een 'goed' katholiek gezin in Nood-Holland. De geschiedenis van een groot gezin vraagt veel bladzijden, bijna vierhonderd. Omdat het verhaal over moeder gaat, is ook de geschiedenis van het thuisgezin van moeder Corrie opgenomen. Op de trouwdag 17 augustus 1945 van vader Jan en Corrie begint het verhaal van het eigen gezin van moeder Corrie (op pagina 159).

Over het boek staat op de achterflap: "Alleen met velen" is het ontroerende levensverhaal van Cornelia Catharina Meeuwisse, geboren in 1921 in Hellevoetsluis. Vlak na de oorlog trouwde Cornelia, roepnaam Corrie, met Jan Mak. Ze kregen elf kinderen. Moeder Corrie vertelde altijd verhalen van vroeger, over haar jeugd voor de oorlog, en haar dochter Gerarda hoorde ze gefascineerd aan. Jaren geleden besloot ze een boek te schrijven over haar moeder". 

Nelleke Noordervliet (2005): Altijd roomboter.

Nelleke Noordervliet heeft het leven van haar overgrootmoeder in een boek verwoord. Het is geen roman, geen essay, geen biografie. In haar voorwoord zegt zij: "Ik heb het leven van mijn overgrootmoeder aan de vergetelheid willen ontrukken, en beschrijven niet zozeer wie zij 'nu eigenlijk was', maar 'wie zij geweest zou kunnen zijn' ". Een mengeling van non-fictie en fictie. Met de beperkte gegevens waarover zij beschikt heeft zij "haar leven en de achtergrond waartegen zich dat afspeelt gereconstrueerd". Een boeiend verhaal over een sterke vrouw, met een groot gezin (12 kinderen), waar ook armoe is geleden. "Maar hoe arm ze ook was, margarine heeft ze nooit op haar brood willen doen. Altijd roomboter".